Geografia finansowa to nie jest abstrakcyjna nauka dla dyplomatów ani temat do dyskusji przy kawie w wieżowcach korporacji. To twarda rzeczywistość operacyjna, która decyduje o tym, czy przelew Twojego kontrahenta przejdzie w kilka minut, czy zostanie zablokowany przez dział bezpieczeństwa banku na długie tygodnie.
Gdy jako funkcjonariusz policji przez 21 lat analizowałem nielegalne przepływy finansowe, jedna rzecz była stała: przestępcy uwielbiają jurysdykcje (obszary geograficzne) o słabych regulacjach i firmy z brakiem przejrzystości i dziurawym nadzorze. Używali ich jako buforów, by zacierać ślady. Dzisiaj, patrząc na rynek z pozycji Prezesa Zarządu, autora książki „Bezpieczeństwo finansowe Twojej firmy w kontekście AML” oraz osoby prowadzącej audyty śledcze i doradztwo biznesowe na filipstratynski.com, widzę drugą stronę tego medalu. Międzynarodowe instytucje regulacyjne uszczelniają sieć, a ciężar weryfikacji i konsekwencje przenoszone są bezpośrednio na przedsiębiorców.
Właśnie weszły w życie aktualizacje kluczowych zestawień – zarówno na poziomie Unii Europejskiej (Rozporządzenie Delegowane Komisji UE 2025/1184), jak i w komunikatach globalnej organizacji FATF (Financial Action Task Force).
Jeśli prowadzisz firmę i jesteś instytucją obowiązaną, braki w aktualizacji wiedzy o tych listach to proszenie się o kłopoty. Rozbierzmy te zmiany na części pierwsze.
1. Czarna Lista FATF – Całkowite odcięcie i twarde środki zaradcze
Na tzw. czarnej liście FATF (High-Risk Jurisdictions subject to a Call for Action) znajdują się państwa o krytycznych, strategicznych brakach w systemach przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.
W tym wykazie znajdują się trzy państwa:
- Korea Północna
- Iran
- Birma (Mjanma)
Co to oznacza dla Ciebie w praktyce?
Wobec tych jurysdykcji FATF nakazuje wszystkim państwom członkowskim bezwzględne stosowanie środków zaradczych. W polskim prawie oznacza to konieczność stosowania środków bezpieczeństwa finansowego na wyższym poziomie oraz rygorystycznych ograniczeń. W praktyce nawiązywanie relacji biznesowych czy realizowanie transakcji powiązanych z tymi kierunkami – bezpośrednio lub przez spółki zależne – wiąże się z natychmiastową blokadą środków przez instytucje finansowe, a dla zarządu firmy stwarza ogromne ryzyko naruszenia międzynarodowych sankcji.
2. Szara Lista FATF i nowy wykaz Unii Europejskiej – Gdzie weszła wzmożona kontrola?
Druga kategoria to państwa, które wykazują strategiczne braki, ale zdeklarowały na wysokim szczeblu politycznym współpracę z FATF i przyjęły konkretne plany naprawcze (Jurisdictions under Increased Monitoring).
Zgodnie z najnowszymi regulacjami Unii Europejskiej oraz komunikatami FATF nastąpiły tu roszady, które musisz uwzględnić w swoich systemach:
Nowe państwa dodane pod lupę regulatorów:
Do wykazu państw trzecich wysokiego ryzyka objętych wzmożonym monitoringiem dołączyły m.in.: Algieria, Angola, Wybrzeże Kości Słoniowej, Kenia, Laos, Liban, Monako, Namibia, Nepal, Wenezuela, a także Bośnia i Hercegowina oraz Irak.
Obecność na tej liście takiego kraju jak Monako dla wielu przedsiębiorców bywa zaskoczeniem. To pokazuje, że regulatorzy nie patrzą na prestiż czy bogactwo danej jurysdykcji, ale na realną szczelność rejestrów beneficjentów rzeczywistych, nadzór nad sektorem finansowym i skuteczność wymiany informacji śledczych.
Dobre wiadomości – Państwa usunięte z listy ryzyka:
Są też kraje, które wykonały ogromną pracę wdrożeniową, poprawiły swoje procedury i zostały oficjalnie usunięte z wykazu państw wysokiego ryzyka:
- Zjednoczone Emiraty Arabskie
- Gibraltar
- Panama
- Barbados
- Jamajka
- Filipiny
- Senegal
- Uganda
Usunięcie m.in. Zjednoczonych Emiratów Arabskich czy Panamy z listy państw wysokiego ryzyka to ważny sygnał dla biznesu międzynarodowego – transakcje z tymi kierunkami, choć nadal wymagają standardowej czujności, nie podlegają już automatycznemu, zaostrzonemu rygorowi administracyjnemu.
3. Instrukcja operacyjna: Co musisz zrobić w swojej firmie?
Patrząc na sprawę z lotu ptaka – metodą inżynierii wstecznej – brak reakcji na zmiany w listach jurysdykcji to najprostsza droga do oblania kontroli AML. Kontroler z Urzędu Celno-Skarbowego czy GIIF w pierwszej kolejności sprawdzi, czy Twoja ocena ryzyka jest aktualna i czy potrafisz zidentyfikować elementy niepasujące do bezpiecznego wzorca.
Oto 3 kroki, które musisz wykonać w ramach prewencji:
Krok 1: Aktualizacja Oceny Ryzyka Instytucji i Klienta
Jeśli weryfikujesz nowego klienta, kontrahenta lub transakcję okazjonalną, a w strukturze właścicielskiej pojawia się osoba fizyczna lub prawna z nowo dodanych krajów (np. z Monako, Libanu czy Kenii), Twój system musi automatycznie przypisać danej relacji wyższy poziom ryzyka.
Krok 2: Stosowanie środków bezpieczeństwa finansowego na wyższym poziomie
W przypadku powiązania klienta z państwem wysokiego ryzyka masz ustawowy obowiązek odejść od rutynowych działań. Oznacza to m.in.:
- Zażądanie dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących źródła pochodzenia majątku oraz źródła pochodzenia środków finansowych przeznaczonych na transakcję.
- Ustalenie i zweryfikowanie beneficjenta rzeczywistego z wykorzystaniem niezależnych, wiarygodnych źródeł informacji.
- Uzyskanie zgody kadry kierowniczej wyższego szczebla na nawiązanie lub kontynuowanie relacji biznesowej.
- Prowadzenie wzmożonego, ciągłego monitoringu danej relacji gospodarczej.
Krok 3: Analiza transakcji łańcuchowych i tranzytowych
W mojej praktyce śledczej wielokrotnie spotykałem się z sytuacją, w której sprawcy przestępstw próbowali ukryć pochodzenie środków finansowych, przepychając kapitał przez spółki-córki, również te zagraniczne. Nie zadowalaj się informacją, z jakiego konta przyszedł przelew. Zawsze sprawdzaj (jeżeli wymaga tego twoja działaność), dokąd te pieniądze docelowo płyną i kto stoi na samym końcu tego łańcucha jako beneficjent rzeczywisty.
Zachowaj dyscyplinę w procedurach.
Trzymanie ręki na pulsie w zakresie zmian w prawie finansowym i geografii ryzyka to nie jest opcjonalne hobby. To fundament bezpiecznego zarządzania firmą. Zignorowanie nowych list FATF i UE naraża Twój biznes na wstrzymanie rozliczeń, wypowiedzenie umów przez banki oraz dotkliwe sankcje administracyjne.
Bądź zuchwały w rozwijaniu swojego biznesu i zdobywaniu nowych rynków, ale zachowaj żelazną, bezkompromisową dyscyplinę w procedurach bezpieczeństwa.
Pomóż innym zabezpieczyć ich biznes:
Wiesz o tym, że wielu przedsiębiorców, właścicieli biur rachunkowych czy pośredników nieruchomości wciąż działa na nieaktualnych procedurach? Podziel się tym artykułem. Prześlij go swoim partnerom biznesowym lub kluczowym klientom, aby wiedzieli, jak bezpiecznie poruszać się w gąszczu przepisów AML.
Chcesz być na bieżąco?
Jeśli chcesz regularnie otrzymywać konkretne, practical analizy zmian w prawie finansowym i procedurach AML – bez korporacyjnego lania wody – zapisz się na mój newsletter na filipstratynski.com[cite: 4, 7]. Raz na 1–2 tygodnie dzielę się twardą wiedzą prosto z rynku[cite: 4, 7].
Pomóż innym zabezpieczyć ich biznes
Wiesz o tym, że wielu przedsiębiorców, właścicieli biur rachunkowych czy pośredników nieruchomości wciąż działa na nieaktualnych procedurach? Podziel się tym artykułem. Prześlij go swoim partnerom biznesowym lub kluczowym klientom, aby wiedzieli, jak bezpiecznie poruszać się w gąszczu przepisów AML.
Chcesz być na bieżąco?
Jeśli chcesz regularnie otrzymywać konkretne, praktyczne analizy zmian w prawie finansowym i procedurach AML – bez korporacyjnego lania wody – zapisz się na mój newsletter.
Raz na 1–2 tygodnie dzielę się twardą wiedzą prosto z rynku.
